"Ο ρόλος της τεχνογνωσίας (Ή know how Ή savoir-faire) στο Franchise" των Σωτήρη Γιαννακάκη Δικηγόρου, LL.M. Harvard, ΗΠΑ, Γενικού Διευθυντή & Yπαπαντής Καλογεροπούλου Δικηγόρου-D.E.S.S. Lyon III, France
Ένα από τα βασικότερα στοιχεία που στοιχειοθετούν το franchise είναι η τεχνογνωσία. Πιο συγκεκριμένα δεν νοείται franchise χωρίς τεχνογνωσία. Βεβαίως το franchise δεν είναι το μόνο σύστημα διανομής το οποίο προσδιορίζεται από την εφαρμογή συγκεκριμένης τεχνογνωσίας. Εντούτοις αποτελεί το σύστημα διανομής εκείνο στο οποίο η τεχνογνωσία κατέχει την πιο σημαντική θέση.
Αυτό εξάλλου επιβεβαιώνεται και από το σημείο 42 των κατευθυντηρίων του Κοινοτικού Κανονισμού αναφορικά με τις κάθετες συμφωνίες, όπου ορίζεται ότι: «οι συμφωνίες franchise, με εξαίρεση τις συμφωνίες του βιομηχανικού franchise, αποτελούν το καλύτερο παράδειγμα επικοινωνίας της τεχνογνωσίας στον αγοραστή για εμπορικό σκοπό».
Α. Ορισμός της τεχνογνωσίας
Εν προκειμένω δεν γίνεται λόγος για το «απόρρητο» που εντοπίζεται σε μία, π.χ., εφεύρεση, το οποίο και εστιάζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στην περίοδο πριν την κατάθεση του σχετικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Ο τρόπος με τον οποίο κρίνεται σκοπιμότερο να προσδιοριστεί ο απόρρητος χαρακτήρας της τεχνογνωσίας είναι ο ακόλουθος: η τεχνογνωσία είναι απόρρητη στο βαθμό που δεν είναι ευθέως και άμεσα προσβάσιμη σε κάποιο δικαιοδόχο - με άλλα λόγια, δηλαδή, όταν ο δικαιοδόχος θα πρέπει να «περάσει» μέσα από το δικαιοπάροχο για να μάθει την τεχνογνωσία αυτή.
Επίσης θα πρέπει να τονιστεί και εδώ ότι το στοιχείο του «πρωτότυπου», εν προκειμένω, δεν ταυτίζεται με το «πρωτότυπο» μιας εφεύρεσης. Με τον όρο «πρωτότυπο» στο franchise νοούμε κυρίως το ότι η τεχνογνωσία αυτή δεν είναι γνωστή στο συγκεκριμένο επαγγελματικό χώρο στον οποίο αφορά το franchise.
Η τεχνογνωσία θα πρέπει να αποτελείται από πληροφορίες και στοιχεία επαρκώς σημαντικά προκειμένου να επιφέρει στο δικαιοδόχο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Επιπλέον το στοιχείο του ουσιαστικού εντοπίζεται στο ότι εάν ο δικαιοδόχος δεν είχε πρόσβαση σε αυτή, δεν θα ήταν εφικτό να επιτύχει επιχειρηματικά τόσο γρήγορα και τόσο καλά.
Ο δικαιοπάροχος θα πρέπει να έχει ήδη εφαρμόσει την τεχνογνωσία αυτή σε όσο το δυνατό περισσότερα σημεία (σε κάθε περίπτωση τουλάχιστον σε ένα) και για όσο το δυνατό μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Αυτός είναι ο ρόλος των λεγόμενων «πιλοτικών» σημείων. Δεν ενδιαφέρει η νομική μορφή των πιλοτικών σημείων (υποκαταστήματα, θυγατρικές εταιρία κ.λπ.). Αυτονόητο, επίσης, θεωρείται ότι η εφαρμογή της τεχνογνωσίας στα πιλοτικά σημεία θα πρέπει να έχει λάβει χώρα με επιτυχία.
Δεδομένης της πολυπλοκότητας μιας τεχνογνωσίας, θεωρείται εύλογη και σκόπιμη η αποτύπωσή της σε χαρτί, το οποίο στην πράξη αποδίδεται με τη σύνταξη Εγχειριδίων Λειτουργίας.
Είναι σαφές ότι μια τεχνογνωσία που είναι «ξεπερασμένη», δεν έχει πια καμία αξία. Προς αποφυγή ολοσχερούς υποβάθμισης της τεχνογνωσίας, ο δικαιοπάροχος θα πρέπει να εκσυγχρονίζει διαρκώς την τεχνογνωσία του. Αυτή, άλλωστε, η τακτική αποτελεί και τη μεγαλύτερη εξασφάλιση για το δικαιοπάροχο ότι το Σύστημά του δεν θα αντιγραφεί ή παραποιηθεί από ανταγωνιστές και ότι οι δικαιοδόχοι του θα εξακολουθούν να συμμετέχουν σε αυτό, αφού θα είναι πράγματι αποτελεσματικό. Ο εκσυγχρονισμός δε της τεχνογνωσίας αποτελεί το βασικότερο λόγο για τον οποίο οι δικαιοδόχοι εξακολουθούν να καταβάλλουν αναντίρρητα τα συμφωνημένα μόνιμα δικαιώματα.
Προκειμένου η τεχνογνωσία να μπορεί να μεταδοθεί στους δικαιοδόχους του Συστήματος Δικαιόχρησης, θα πρέπει ο δικαιοπάροχος να μεριμνήσει για τη δημιουργία και τη διατήρηση μέσων μετάδοσης αυτής. Η μετάδοση αυτή μπορεί να είναι αρχική, η οποία πραγματοποιείται με την αρχική εκπαίδευση και την παράδοση του Εγχειριδίου Λειτουργίας, αλλά και συνεχής, η οποία πραγματοποιείται με τη διοργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων από τον δικαιοπάροχο, αλλά και την ανανέωση και εκσυγχρονισμό του Εγχειριδίου Λειτουργίας. Χρονικά τα στάδια αυτά της μετάδοσης της τεχνογνωσίας συμπίπτουν με την υπογραφή της σύμβασης franchise για την αρχική μετάδοση και κατά τη διάρκεια αυτής για τη συνεχή.
Β. Η έγγραφη αποτύπωση της τεχνογνωσίας - Εγχειρίδιο Λειτουργίας ή, αλλιώς, βίβλος του franchise
Τόσο ο Κώδικας Δεοντολογίας (άρθρο 1) όσο και η νομολογία σε χώρες του εξωτερικού επιβάλλουν αφενός την έγγραφη αποτύπωση της τεχνογνωσίας στα Εγχειρίδια, αφετέρου την παράδοση των Εγχειριδίων κατά την υπογραφή της σύμβασης franchise.
Από τα ανωτέρω, βεβαίως, συνάγεται ότι ποτέ δεν πρέπει να παραδίδεται το Εγχειρίδιο Λειτουργίας πριν από την υπογραφή της σύμβασης, καθόσον έτσι ο δικαιοπάροχος θα διέτρεχε μεγάλο κίνδυνο αποκαλύπτοντας την τεχνογνωσία του σε κάποιον ο οποίος δεν είναι ακόμη μέλος του Δικτύου του και που μπορεί να μη γίνει ποτέ. Επίσης θα διέτρεχε και τον κίνδυνο ο εκάστοτε υποψήφιος δικαιοδόχος να θεωρήσει, λαμβάνοντας το Εγχειρίδιο, έστω και πεπλανημένα, ότι κατέχει το σύνολο της τεχνογνωσίας χωρίς να διατηρεί πια κανένα ισχυρό κίνητρο για την είσοδό του στο συγκεκριμένο Δίκτυο franchise.
Παρ’ όλα τα ανωτέρω, κάποιες φορές, πολύ περιορισμένα στοιχεία της τεχνογνωσίας δύνανται να μεταδοθούν ήδη και πριν την υπογραφή της σύμβασης franchise . Έτσι, ενδεικτικά, μπορούν να γνωστοποιηθούν πριν από την υπογραφή της σύμβασης τα κριτήρια προσδιορισμού της γεωγραφικής περιοχής, τα χαρακτηριστικά και τα κριτήρια της τοποθεσίας του σημείου κ.λπ. Ωφέλιμο, πάντως, είναι ο δικαιοπάροχος να προστατεύει τα συμφέροντά του και το Σύστημα με την υπογραφή σε αυτές τις περιπτώσεις προσυμφώνου franchise. Επισημαίνουμε ότι σε χώρες όπως η Γαλλία, για παράδειγμα, αναφορικά με την ύπαρξη ή μη τεχνογνωσίας και προκειμένου για την ακύρωση σύμβασης franchise, τα δικαστήρια λαμβάνουν υπόψιν τους την τεχνογνωσία που μεταδίδεται κατά τη στιγμή της υπογραφής της σύμβασης.
Σε συνέχεια των ανωτέρω, καθίσταται σαφής η ανάγκη ύπαρξης τεχνογνωσίας που θα θεμελιώσει και θα στηρίξει το εκάστοτε Σύστημα Δικαιόχρησης και η οποία θα καθορίσει την πορεία του. Συνοψίζοντας, λοιπόν, καταλήγουμε ότι η τεχνογνωσία δεν είναι πραγματική και δεν έχει αξία και λόγο ύπαρξης σε ένα franchise εάν δεν δύναται να επιτρέψει στους δικαιοδόχους του Συστήματος το οποίο προσδιορίζει, να αναπαραγάγουν την επιτυχία και την επαγγελματική άνοδο που σημειώνει -και πρέπει να σημειώνει- ο δικαιοπάροχος αυτού.